(TN) Lịch sử loài người đã xuất hiện ba cuộc cách mạng công nghiệp, các cuộc cách mạng này diễn ra khi những công nghệ và phương thức mới làm thay đổi nhận thức sâu sắc trong hệ thống kinh tế và cấu trúc xã hội.
Đặc trưng cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất diễn ra vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, mở đầu từ ngành dệt ở Anh. Dấu mốc rõ nét nhất từ năm 1784. Thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất được diễn ra trên nhiều lĩnh vực:
– Năm 1733, John Kay, nhà phát minh người Anh đã phát minh ra “thoi bay” trong ngành dệt, thay cho việc dệt bằng tay, năng suất tăng gấp đôi.
– Năm 1764, James Hargreaves, một thợ dệt và nhà phát minh ở Lancashire, Anh, đã chế tạo ra chiếc xe kéo sợi (16-18 cọc sợi một lúc), tăng năng suất gấp 8 lần.
– Năm 1784, James Watt, phụ tá thí nghiệm của Trường Đại học Glasgow (Scotland), đã phát minh ra máy hơi nước.
– Năm 1784, Henry Cort, một nhà luyện kim người Anh đã phát hiện ra phương pháp luyện sắt “puddling”.
– Năm 1785, máy dệt vải do linh mục Edmund Cartwright, người Anh, phát minh đã tăng năng suất dệt lên 40 lần.
– Năm 1807, Robert Fulton, một kỹ sư và nhà phát minh Mỹ nổi tiếng, đã chế tạo ra tàu thủy chạy bằng hơi nước mái chèo.
– Năm 1814, Stephenson, một kỹ sư người Anh, đã phát minh đầu máy xe lửa đầu tiên chạy bằng hơi nước.
– Năm 1885, Henry Bessemer, một kỹ sư, nhà phát minh nổi tiếng người Anh đã phát minh lò cao có khả năng luyện gang lỏng thành thép.
Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất mở đầu là nền sản xuất hàng hóa trong ngành dệt, và đánh dấu sự ra đời của động cơ hơi nước, thép và các loại máy móc sử dụng động cơ hơi nước. Nội dung và tính mục đích của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất là giúp con người từ lao động chân tay chuyển sang sử dụng các phương tiện cơ khí và máy móc trên quy mô lớn nhờ áp dụng các sáng chế kỹ thuật trong sản xuất công nghiệp.
Đặc trưng cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ hai
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra từ khoảng nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX với đặc trưng là động cơ điện, vận tải, hóa học, sản xuất thép và sản xuất trên cơ sở điện cơ khí, chuyển sang giai đoạn tự động hóa và được khởi nguồn từ Mỹ.
Trong giai đoạn này, những nguồn năng lượng mới hết sức phong phú và vô tận như năng lượng nguyên tử, năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy triều,… cũng được tìm ra để thay thế cho nguồn năng lượng cũ.
Các phương tiện truyền thông như điện tín và điện thoại ra đời vào năm 1880, Liên lạc bằng điện thoại ngay lập tức được ứng dụng trên khắp thế giới. Những tiến bộ thần kỳ trong giao thông vận tải và thông tin liên lạc như máy bay siêu âm khổng lồ, tàu hỏa tốc độ cao và những phương tiện thông tin liên lạc, phát sóng vô tuyến qua hệ thống vệ tinh nhân tạo, những thành tựu kỳ diệu trong lĩnh vực chinh phục vũ trụ, như phóng thành công vệ tinh nhân tạo đầu tiên của trái đất, con người bay vào vũ trụ và đặt chân lên mặt trăng,… là những thành tựu đi vào lịch sử của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ hai này.
Bên cạnh đó, cuộc cách mạng xanh trong nông nghiệp với những tiến bộ nhảy vọt trong cơ khí hóa, thủy lợi hóa, phương pháp lai tạo giống, chống sâu bệnh,… giúp nhiều nước có thể khắc phục nạn thiếu lương thực, đói ăn kéo dài. Cách mạng công nghiệp lần thứ hai đã giúp tạo ra nhiều sản phẩm hơn nhờ vào việc sản xuất hàng loạt và áp dụng được các tiến bộ của khoa học kỹ thuật.
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai giúp các sản phẩm có giá thành rẻ hơn, tốt hơn,… thúc đẩy các nền kinh tế phát triển mạnh mẽ và gia tăng lợi ích cho người tiêu dùng.
Đặc trưng cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ ba
Cách mạng công nghiệp lần thứ ba diễn ra từ năm 1969 với sự ra đời của công nghệ thông tin, sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất; được xúc tác bởi chất bán dẫn, siêu máy tính, laptop (thập niên 1970 và thập niên 1980), Internet (thập niên 1990). Trung tâm và khởi nguồn từ Mỹ.
Điểm xuất phát của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba là Chiến tranh thế giới thứ hai, trong đó các bên tham chiến đã từng nghiên cứu chế tạo thành công các hệ thống vũ khí và trang bị dựa trên nguyện lý hoạt động hoàn toàn mới như bom nguyên tử máy bay phản lực, dàn tên lửa bắn loạt, tên lửa chiến thuật đầu tiên v.v. Đây là thành quả hoạt động nghiên cứu phát triển của rất nhiều viện nghiên cứu và văn phòng thiết kế quân sự bí mật Ngay sau đó các thành tựu khoa học – kỹ thuật quân sự được áp đụng vào sản xuất, tạo tiền đề cho cách mạng công nghiệp lần thứ ba, diễn ra trong nhiều lĩnh vực, tác động đến tất cả các hoạt động kinh tế, chính trị, tư tưởng đời sống, văn hóa, của con người.
Cách mạng công nghiệp lần thứ ba trải qua hai giai đoạn. Giai đoạn một từ giữa những năm 40 đến những năm 60 của thế kỷ XX. Giai đoạn hai bắt đầu từ những năm 70 của thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI. Trong ranh giới giữa hai giai đoạn này là thành tựu khoa học đột phá trong lĩnh vực sáng chế và áp dụng máy tính điện tử trong nền kinh tế quốc dân, tạo động lực để hoàn thiện quá trình tự động hóa có tính hệ thống và đưa tất cả các lĩnh vực trong nền kinh tế chuyển sang một trạng thái công nghệ hoàn toàn mới.
Đến cuối thế kỷ XX, Cách mạng công nghiệp lần thứ ba đã rộng mở khắp thế giới, có sự kết nối thông tin mạnh mẽ nhờ vào sự phát triển vượt bậc của Internet và các tiến bộ công nghệ thông tin điện tử. Cách mạng công nghiệp lần thứ ba là sự đánh dấu của tự động hóa công nghiệp và kết nối thông tin liên lạc thông suốt. Nhờ vào Internet, cuộc cách mạng này đã trở thành tiền đề cho sự xuất hiện của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư./.
